Akalazia


Çfarë është akalazia?

Akalazia është një sëmundje e rralle e muskujve të ezofagut (tubit të gëlltitjes). Termi akalazi do të thotë "dështim relaksimi" dhe i referohet paaftësisë së sfinkterit të poshtëm ezofageal (muskulit unazor qe ndodhet midis sfinkterit të poshtëm dhe stomakut) të hapet dhe të lejojë kalimin e ushqimeve ne stomak. Si rezultat pacientet me akalazi kanë vështirësi në gëlltitjen e ushqimeve.

Si funksionon ezofagu normalisht?

Ezofagu ka tri pjese funksionale. Pjesa më e fuqishme është sfinkteri i sipërm ezofageal, i përberë nga muskuj unazore që formojnë fundin e sipërm të tubit të ezofagut dhe ndajnë ezofagun nga fyti. Në të shumtën e kohës sfinkteri i sipërm qëndron i mbyllur duke mos lejuar kalimin e ushqimeve nga ezofagu në fyt. Pjesa kryesore e ezofagut, është trupi i ezofagut, tub muskulor me gjatësi rreth 20cm. Pjesa e tretë funksionale e ezofagut është sfinkteri i poshtëm ezofageal, i përbëre nga muskuj unazore dhe që pozicionohet në junksionin (vend bashkimi) e ezofagut me stomakun.
Njësoj si sfinkteri i sipërm dhe sfinkteri i poshtëm qëndron i mbyllur ne pjesën më të madhe të kohës duke mos lejuar kthimin e ushqimeve dhe lëngjeve acide nga stomaku ne ezofag. Sfinkteri i sipërm i ezofagut hapet gjate gëlltitjes duke lejuar kalimin e ushqimeve dhe pështymës nga fyti ne ezofag.
Me pas sfinkteri i sipërm kontraktohet duke shtyre ushqimin dhe pështymën poshtë në trupin e ezofagut. Muskujt unazore kontraktohen në mënyre progresive duke shtyre ushqimin dhe pështymen nga trupi ezofagut në drejtim të stomakut. Në kohen kur vala e peristaltikes mbërrin sfikterin e poshtëm ezofageal, ky i fundit hapet duke lejuar kalimin e ushqimit në stomak.

Si diagnostikohet akalazia?

Shpesh diagnoza e akalazise dyshohet në bazë të historisë së sëmundjes. Zakonisht pacientet përshkruajnë disfagine, vështirësi në gëlltitje, (e cila sa vjen e përkeqësohet) për ushqimet e forta dhe të lëngshmet për një periudhe të gjate kohore, muaj/vite. Ato mund të kenë kthim të lëngjeve dhe ushqimeve në goje (regurgitim) dhimbje kraharori ose humbje në peshë.

Rrallë, simptoma (shenja) e parë është pneumonia aspirative. Për shkak se pacientet adaptohen me vështirësinë në gëlltitje duke u ushqyer me kafshata të vogla, përtypin mire ushqimet, hanë ngadalë, këto masa praktike çojnë në diagnostikim të vonët të akalazisë për muaj ose vite. Diagnostikimi i vonët i akalazisë fatkeqësisht u heq mundësinë pacienteve që të trajtohen herët duke menjanuar komplikimet e mëtejshme të akalazisë.

Vështirësia në gëlltitje (disfagia) prej atanazisë është e ndryshme nga vështirësia në gëlltitje prej striktures ezofageale( ngushtim i ezofagut prej indit cikatricial). Në akalazi disfagia ndodh si në ushimet e lëngshme dhe në ato të forta ndërsa në strukturën ezofageale dhe kancerin ezofageal disfagia ndodh vetëm në ushqimet e forta dhe më vonë në ushqimet e lëngëta.

Studimi me rreze X

Diagnoza e akalazise, zakonisht vendoset me rreze X pasi pacienti ka gëlltitur sulfat barium dhe ekzaminimi quhet skopi ezofagu me kontrast. Bariumi imiton ushqimin që kalon nga ezofagu në stomak. Gjatë kësaj kohe mbahet nën mbikëqyrje rruga që bën barium nën rrezet X. Në akalazi skopia tregon zgjerim të pjesës së mesme të ezofagut dhe ngushtim karakteristik të pjesës së poshtme të ezofagut e cila shpesh duket si "sqepi i zogut". Për më tepër kontrasti i bariumit ngel në ezofag për një kohe të gjatë pasi të kaloje në stomak.

Manometria ezofageale.

Manometria ezofageale është një test tjetër që specifikisht tregon anormali të funksionit të muskujve që është karakteristike në akalazi, dështim i muskujve ezofagealë të pjesës së trupit për tu kontarktuar gjatë gëlltitjes dhe dështim të muskujve të sfikterit të poshtëm për tu relaksuar. Për të kryer testin e manometrise, një tub i hollë që mat presionin gjatë kontraktimit të muskujve të ezofagut, futet nga hunda kalon në fyt dhe gëlltitet deri në ezofag. Në pacientet me akalazi, nuk është e pranishme vala e peristaltikes në ½ e poshtme të ezofagut gjatë gëlltitjes dhe presioni gjatë kontraksioneve të sfinkterit të poshtëm ezofagel nuk bie. Në pacientet me akalazi të theksuar në pjesën e poshtme të trupit të ezofagut mund të shihet një tkurrje e fortë e njëhershme. Avantazhi i manometrisë është që diagnostikon akalazine në fazat e hershme ndonëse ekzaminimi me rreze X është normal.

Endoskopia

Endoskopia, gjithashtu është ekzaminim shumë ndihmës në diagnoze ndonëse në fazat e hershme të akalazisë mund të jetë normale. Një nga gjetjet e hershme endoskopike të akalazise është rezistenca që has skopi gjatë kalimit nga ezofagu për në stomak për shkak të presionit të lartë në sfinkterin e poshtëm ezofageal. Më vonë endoskopia mund të tregojë zgjerim të ezofagut dhe mungesë të peristaltikes. Endoskopia, gjithashtu është e rëndësishme për të përjashtuar kancerin ezofageal ose shkaqet e tjera të disfagise (vështirësisë në gëlltitje) Dy situata mund të imitojnë akalazinë: kanceri ezofagut dhe sëmundja Chagas e ezofagut. Semudja Chagas është infeksion i shkaktuar nga një parazit që quhet Trypanosoma cruzi . Infeksioni transmetohet tek njerëzit nëpërmjet insekteve pickuese. Pasi paraziti hyn në trup fillimisht vendoset në muskujt e traktit tretës nga ezofagu deri në rectum, gjithashtu mund të preki dhe muskujt e zemrës. Në traktin tretës paraziti shkakton degjenerim të nervave që kontrollojnë muskujt duke çuar në funksionim jo normal të të gjithë traktit tretës. Kur prek ezofagun anormalitë janë identike me ato të akalazise.

Si trajtohet akalazia?

Trajtimi alakazise përfshin: medikamentet orale(nga goja), zgjerim të sfinkterit te poshtem ezofageal (dilatacion), kirurgji ku pritet sfinkteri (ezofagomiotomia) dhe injektohet me botilium toxin (botoks) në sfinkter. Të gjitha këto trajtime reduktojnë, pakësojnë presionin në sfinkterin e poshtëm ezofagel duke lejuar lehtësisht kalimin e ushqimeve nga ezofagu në stomak.

Mjekimi oral

Medikamentet oral që ndihmojnë në relaksimin e sfinkterit të poshtëm quhen nitrate dhe kalcibllokuesit. Edhe pse disa pacient që marrin medikamente orale lehtësohen nga simptomat, shpesh herë medikamentet nuk funksionojnë. Medikamentet orale qetësojnë situatën vetëm për një kohë të shkurtër dhe shpesh herë pacientet përjetojnë shumë efekte anësore prej përdorimit të tyre.

Dilatacioni (zgjerimi)

Sfinkteri i poshtëm ezofageal gjithashtu mund të trajtohet me zgjerim të sforcuar. Dilatacioni realizohet nëpërmjet një tubi që në fundin e tij ka një ballon i cili gëlltitet nga pacienti. Balloni vendoset midis sfinkterit të poshtëm nën drejtimin e rrezeve X. Në momentin që vendoset në vendin e duhur balloni fryhet menjëherë. Qëllimi i ballonit është të zgjerojë sfinkterin dhe rreth 60-95% e procedurave kane rezultuar me sukses. Ne qofte se dilatacioni nuk është i suksesshëm atëherë sfinkteri mund të lirohet me kirurgji. Komplikacioni kryesor i dilatacionit të sforcuar është rupture (çarja e ezofagut, e cila ndodh në 5% të rasteve. Gjysma e rasteve të ruputrave shërohen pa kirurgji, por kanë nevojë për trajtim me antibiotike. Ndërsa gjysma e rasteve të tjera kanë nevoje për kirurgji. Vdekja prej dilatacionit të sforcuar është e rrallë. Dilatacioni është një procedure e shpejte jo e kushtueshme në krahasim me kirurgjinë dhe nuk kërkon hospitalizim të gjatë të pacientit.

Ezofagomiotomia

Sfinkteri gjithashtu mund të pritet me kirurgji, procedure e cila quhet ezofagomiotomia. Kirurgjia mund të kryhen me ane të një incizioni të vogël në bark ose ndryshe quhet laparaskopi. Një alternative tjetër është ndërhyrja nëpërmjet një çarjeje të madhe në bark, procedure që quhet laparatomi. Ezofagomiotomia është më e suksesshme se dilatacioni i sforcuar. Por në disa raste pacientet mund të bëjnë përsëri disfagi. Ezofagomitomia nuk garanton kurim të përhershëm. Një nga efektet anësore prej uljes së presionit të sfinkterit është refluksi gastro-ezofageal. Për këtë arsye pacientet që kanë bërë ezofagomitoma mund të kenë nevoje për antiacide për një kohë të gjatë.

Injeksioni me botoks

Një tjetër trajtim i akalzise është injektimi me botoks në sfinkterin e poshtëm për ta dobësuar atë. Injeksioni është procedure e shpejtë, jo kirugjikale dhe që nuk kërkon hospitalizim. Trajtimi me botoks është i sigurte, por efekti në sfinkterin e poshtëm zgjat për pak muaj dhe mund të lind nevoja për injektime të tjera shtesë. Injektimet me botoks është procedure e përshtatshme për pacientet e moshuar dhe ata që kanë faktorë të larte risku për të kryer kirurgji si psh ato që kanë sëmundje të rënda zemre ose të mushkërisë. Gjithashtu mund te perdoret tek pacientet qe kane humbur peshe per shkak te kequshqyerjes duke përmirësuar gjendjen e tyre dhe për të qenë gati për kryerjen e kirurgjisë. Kjo gjë mund të pakësoje komplikacionet e kirurgjisë.

Akalazia në një vështrim

• Akalazi është një sëmundje e rrallë e muskujve të pjesës së poshtme të trupit të ezofagut dhe e sfinkterit të poshtëm ezofageal.
• Shkaku i akalazise është i panjohur, gjithsesi dihet që ka lidhje me degjenerimit e funksionit të muskujve, ose me sakte te nervave që kontrollojne muskujt.
• Simptoma më e shpeshtë e akalzise është disfagia, vështirësia në gëlltitje, dhimbje në kraharor dhe regurgitim(kthim) të ushqimeve dhe lëngjeve.
• Komplikacionet e akalazisë janë problemet e mushkërive dhe humbja në peshë.
• Akalazia mund të rrisë riskun për kancer te ezofagut por kjo gjë është akoma e pa shpjeguar mirë.
• Akalazia mund të diagnosatikohet me rreze X, endoskopi ose manometri ezofageale.
• Trajtimi për akalzine përfshin ;medikamentet nga goja, dilatacionin zgjerimin e ezofagut, kirurgjia, injektimi direkt në ezofag me botoks.