Kanceri i zorrës së trashë ( kolorektal)

Cilët janë faktorët e riskut te kancerit kolorektal?

Rreziku baze për Amerikanet për te bere kancer kolorektal gjate jetës se tyre është përafërsisht 6%, i cili është ne përputhje me shoqëritë e tjera perëndimorë, por ende është mjaft i larte. Kjo do te thotë ne qofte se testet depistuese nuk do bëheshin, atëherë 6 nga 100 persona te popullatës do bënin kancer kolorektal(te zorrës se trashe).
Faktor risku me i shpeshte është historia familjare me kancer kolorektal. Në qoftë se ju keni një prind i cili ka pasur kancer kolorektal, ju rrezikoni dyfish, që do të thotë 12% për të bërë kancer kolorektal.
Në qoftë se ju keni dy te afërm me kancer risku rritet ne 5-5.5 qe do te thotë 30-35 % për te bere kancer gjate jetës suaj. Kjo është arsyeja qe te dini historinë tuaj familjare ne lidhje me kancerin kolorektal është i rëndësishëm.
Një tjetër faktor risku është te pasurit vete ju me pare polipe prekanceroze ose kancer të rectumit ose të zorrës.

Cili është roli i dietës në kancerin kolorektal?

Është gjerësisht pranuar se dieta e pasur ne yndyra shtazore, mishi i kuq dhe dieta e varfër në fruta dhe perime është një faktor kryesor predispozues për kancerin kolorektal. Kjo është shumë e dukshme në studimet e bëra në Japoni ku dieta ndryshon me atë të Amerikës dhe përqindja e kancerit kolorektal është shumë e ulet. Po kur japonezet migrojnë në vëndet e Amerikës ndryshimet e shpejta në dietë bëjnë që ato të rrezikojnë njëlloj si Amerikanet për të bëre kancer kolorektal.

Si mund të korrigjojmë dietën tonë për të parandaluar kancerin kolorektal?

Nuk ka të dhëna se ndryshimet afat shkurtër në dietë mund të ndryshojnë tendencën për polipe dhe kancer. Gjithësesi "Në qoftë se brezi i tanishëm i të rinjve nisin të ushqehen në mënyre të shëndetshme, ka shumë arsye të mendojmë që kur ato të jenë 50-60 vjeç prevalenca për kancer kolorektal do të jetë më e ulet se e jona"

Konsiderohen që të gjithë polipet pre kanceroze?

Kemi disa lloje polipesh që zhvillohen në zorrë dhe rectum. Vetëm një lloj prej tyre, adenoma, njihet si prekanceroz. Adenomat janë përafërsisht të shpeshtë 40% tek meshkujt ne moshën mbi 55 vjeç. Vetëm njeri ne 200 adenoma mund te kthehet ne kancer, por ne nuk e dimë saktësisht se cili prej tyre mund te kthehet ne kancer. Nga ana tjetër pothuajse te gjithë kancerat kolorektal lindin nga adenoma.

Cilat janë mënyrat konkrete të ndjekjes dhe trajtimit të pacienteve me polipe?

Risku për të pasur shumë adenoma ne te ardhmen, pasi kemi hequr një, varet nga madhësia, numri dhe nga pamje mikroskopike e adenomës. Pacientet me më shumë se tre adenoma kanë risk me te larte për te beret e tjera më vonë, në një kohe të shkurtër. Ne mund të rekomandojmë përsëritjen e kolonoskopise 1-2 vjet më vonë. Vlerësimi pas heqjes se një adenoma të madhe në një kohe të shkurtër bën të sigurte heqjen e plotë të polipit.
Dihet qe kolonoskopia mund te mos vizualizoje një numër të konsiderueshëm të adenomave. Sa më të vogla të jenë adenomat aq më i lartë është risku te na shpëtojnë pa u pare gjate ekzaminimit, kështu që ne gjithmonë rekomandojmë përsëritje të ekzaminimit në harkun kohor 3-5 vjet, ne ketë mënyre edhe po pati shpëtuar ndonjë adenome gjate ekzaminimit nuk ka shanse qe ajo te rritet shume ne përmasa ose te malinjizohet (te kthehet ne kancer) përpara se te zbulohet.

A ka lidhje midis të të pasurit gastrit dhe kancerit kolorektal?
Po me sëmundjen Crohn, po me sindromin e zorrës së irrituar, apo me sëmundjen inflamatore të zorrës?
Është ndonjëra nga këto e lidhur me kancerin kolorektal?


DOKTORI

Nuk ka lidhje midis gastritit dhe sindromit te zorrës se irrituar me kancerin kolorektal. Pacientet me kolit ulceroz apo sëmundjen Crohn të zgjatur në kohë, kanë shkallë të rritur të riskut për të bërë kancer kolorektal. Pasi koliti ulçeroz ka qenë i pranishëm për 7-8 vjet ne rekomandojmë kolonoskopi te rregullta te shpeshta ne kohe me biopsi për të kapur në kohe çdo ndryshim kanceroz ne mukozën e zorrës.
A është shumë e rralle të pasurit kancer në moshën nën 30 vjeç?

Po. Më pak se 2% e kacereve të kolonit ndodhin nën moshën 40vjec. Kur pacientet kanë kancer nën moshën 50 vjeç ekziston një dyshim i forte që ai mund të ketë predispozicion trashëgimie siç janë polipozat adenomatoze familjare, ose kancerin jo polipoz të trashëguar.

A luan mosha ndonjë rol në riskun e kancerit kolorektal?

Po . Sa me shume ju jetoni aq me i larte behet risku për kancer. Risku është shume i ulet ne moshën 40 vjeç dhe ai gradualisht rritet pas moshës 50 vjeç dhe me vone behet me i larte çdo dekadë te jetës suaj.

Në qoftë se jeni diagnostikuar i ri me kancer, ekziston mundësia që ai të kthehet më vonë?

Po për dy arsye:
- Në qoftë se ka një forme te trashëguar të kancerit, ka shumë shanse që të përsëritet më vonë në jetën tuaj. Operacioni i projektuar për këto sindroma zakonisht përfshin heqjen e krejt zorrës se trashe
- Jashtë arsyes se trashëgimisë, një person i ri me kancer kolorektal, padyshim ka diçka për ata që ka bërë të shfaqet kanceri ne fillim. Me fjale të tjera ato janë të prirur për të bërë kancer. Ne qofte se zorra e tyre është e afte te prodhoje njëherë kancer është e mundur qe ajo te riprodhoj përsëri.
- Vetëm 4% e të gjithë kancerve kolorektal ndodh për shkak te një mutacioni gjenetik te trashëguar.

A vlerësohen, te gjithë polipet e hequr ne zorre, ne laborator për te detektuar kancerin?

Ne rekomandojmë qe te gjithë polipet në kolonoskopi të hiqen dhe të çohen në laborator për të vlerësuar natyrën e tyre, sepse ne nuk mund të vlerësojmë kurrë një polip vetëm nga pamja e jashtme.
Disa polipe te zorrës nuk e rritin riskun për kancer, dhe nuk kane nevojë për një mbikqyerje te veçante. Megjithatë, te gjithë polipet prekanceroze rrisin riskun për të pasur polipe të reja prekanceroze ose kancer, të cilat kërkojnë ndjekje të veçante.

A ka teste gjenetike të besueshme në dispozicion për të përcaktuar riskun e kancerit kolorektal?

Vetëm 4% e kacereve kolorektal ndodhin për shkak të mutacioneve gjenetike të trashëguara. Për pacientet në familje me ketë mutacion të trashëguar teste laboratorike të gjakut janë shumë ndihmese për të parë se cili pjesëtar i familjes është i rrezikuar dhe cili jo. Për 96% e te gjithë kacereve kolorektal testet gjenetik të gjakut nuk ndihmojnë në përcaktimin e riskut. Ndonjëherë ne mund të shohim në përbërjen gjenetike të tumorit në vetvete, por kjo është ende kryesisht një zonë e gjere e kërkimeve.

Çfarë lloje të veçante ndjekjeje kërkojnë polipet prekanceroze te zorre?

Numri dhe përmasat e polipeve prekanceroze te gjetura ne zorre, ne lidhje dhe me historinë familjare dhe gjithashtu histori te mëparshme te pacientit për polipe apo kancer kolorektal, vendoset intervali se kur duhet përsëritur kolonoskopia.
Zakonisht ne qofte se një ose dy adenoma të vogla janë hequr dhe pacienti nuk ka faktor individual risku, kolonoskopia e ardhme mund të jetë pas 5-vjetësh.
Në qoftë se dy ose më shumë polipe të mëdhenj janë hequr ekzaminimi i radhës është pas 3-vjetësh.
Megjithatë doktori juaj mund t'ju rekomandoje kohë të gjatë ose të shkurter bazuar ne cilesine e kolonoskopise, përgatitjes se zorrës, dhe ne varësi te faktorëve te tjerë risku.
Ne një ose shume vjet ne përgjithësi te ndare, është e sigurte te supozohet qe polipet rriten ngadalë?
Supozohet qe nje polip te zhvillohet i duhet rreth 5-vjet dhe perreth 5 vjet te tjera qe te kthehet ne kancer.

A jeni ju ne gjendje te përcaktoni se sa kohe ka qe është shfaqur tumori kanceroz? A rriten ne një norme te caktuar tumoret kanceroze te zorrës?

Rritja e tumorit kanceroz te zorrës eshte shume e ndryshueshme. Ju nuk mund te thoni se sa kohe ka qe tumori është prezent nga përmasa apo shkalla e invazimit. Arsyeja eshte se shpejtësia e rritjes e kancerit te zorrës pjesërisht varet nga agresiviteti i kancerit vet dhe pjesërisht nga aftësia mbrojtëse e trupit .Stadi ne te cilin kanceri kolorektal behet i dukshëm është ne varësi ne këtyre dy faktorëve te sipërpermendur. Çdo pacient është i ndryshëm.

A e rrisin pijet alkoolike riskun për kancer kolorektal?

Nuk ka të dhëna që sugjerojnë se alkooli i tepruar mund të çojë në polipoze zorrës së trashë dhe kancerin. Megjithatë zbulimet e fundit kanë treguar se përdorimi i pijeve alkoolike në sasi të vogla mund të parandaloje polipet dhe kancerin e zorrës së trashë.
Mënyra më e mirë për të parandaluar kancerin kolorektal është dietë e shëndetshme ku përfshihen frutat, perimet, ushqime me sa më pak yndyre shtazore, kufizimi i përdorimit të mishit të kuq, përdorimi sasive të pakta të pijeve alkoolike, një peshe normale trupore dhe rritja e aktiviteti fizik.

Kolonoskopia zakonisht është i vetmi test i sakte depistimi.

Le te flasim për testimet

Ka disa teste depistuese që bëhen tek njerëzit pa simptoma për të parandaluar kancerin për të gjetur dhe duke hequr polipet ose të kapin kancerin në stadet e tij fillestare. Gjithashtu është një tjetër grup testimesh, të cilat shpesh janë të njëjtat me ato depistueset që kryhen tek pacientet që kanë shenja për të diagnostikuar praninë e kancerit.
Testi më i zakonshëm që përdoret për të diagnostikuar pacientet me shenja të zorrës së trashë të cilat sugjerojnë për kancer, është kolonoskopia. Ajo është mënyra e vetme më e kujdesshme dhe më e sigurtë për depistimin e kancerit kolorektal, edhe pse është testi më i shtrenjtë.
Testime të tjera depistuese është feçe me gjak okult, sigmoidoskopia dhe skopia me kontrast bariumi.
Teste të tjera depistuese janë akoma nën shqyrtim si kolonoskopia virtuale dhe testi gjenetik DNA në feçe.

Kolonoskopia virtuale - është e saktë aq sa mendohet?

Kolonoskopia virtuale është një teknike e re depistimi për polipet dhe kancer të zorrës së trashë. Studimet kane treguar së kolonoskopia virtuale nuk është aq e sakte.
Kohët e fundit feçe gjak okult, nuk po përdoret shpesh sepse doktorët nuk e kryejnë sakte atë.

Si mund të komentohet ky fakt?

Në studimet e bëra kryerja e këtij testi, Feçe gjak okult , ka treguar më shumë rigorozitet dhe ka ndihmuar uljen e vdekshmërisë nga kanceri kolorektal ne 33% të popullatës. Megjithatë saktësia e kolonoskopisë është më madhe se feçe gjak okult. Zakonisht preferohet të kryhet kolonoskopia.
Në qoftë se feçe me gjak okult bëhet në laborator ajo përsëritet tre here në vit nën një dietë specifike.
Në qoftë se fece gjak okult është negative i kryer me ekzaminim digjital(me gisht) nga mjeku rekomandohet dhe fece gjak okult në laborator.
Në qoftë se feçe gjak okult është pozitiv, gjithashtu rekomandohet fece gjak okult në laborator.

Çfarë përfshihet në rekomandimin e kolonoskopise?

Në përgjithësi kolonoskopia rekomandohet nga mjeku i familjes. Ose pacienti mund të takojë direkt mjekun Gastroeneterolog.
- Për kryerjen e kolonskopisë është shumë e rëndësishme që zorra të jetë e pastruar mire qe mos te na shpetoje asnjë situate qofte e vogël dhe pacienti te ketë një ekzaminim sa me te rehatshëm.
- E vetmja mënyre e trajtimit te kancerit te zorrës është heqja e tij

Cili është sedacioni(qetësuesi) i zgjedhur për kolonoskopinë?

Mënyra me e shpeshte e përdorur deri tani për sedacionin(qetësuesin) e përdorur gjatë procedurës se kolonoskopise eshte qetesuesi ne gjendje te zgjuar, qe konsiston ne qetesimin e pacientit i cili nuk ndien asnje dhimbje apo shqetesim tjeter gjate kolonoskopise, por ai nuk vihet ne gjume te thelle sic ndodh ne rastin e anestezise se plote.

Sa kohe zgjat procedura? Për sa kohe mund të marrim përgjigjen?

Procedura zgjat përafërsisht 15-30minuta dhe pacientet marrin raportin e shkruar të procedurës menjëherë pas ekzaminimit.

Në qoftë se diagnoza është kancer, cilat janë mundësitë trajtuese për pacientin?

E vetmja mënyre trajtimi i kancerit është heqja e tij. Ne disa raste kjo behet nëpërmjet kolonoskopise, në rastet kur kanceri është pjese e ndonjë polipi. Zakonisht heqja e kancerit kërkon heqjen e 25cm të zorrës përreth kancerit së bashku me indet që përmbajnë gjëndra limfatike, arterie dhe vena në lidhje me segmentin e zorrës së trashe.
Në qoftë se kanceri është përhapur përsëri në gjëndrat limfatike pas heqjes së tij rekomandohet kimioterapia.
Në qoftë se kanceri është përhapur në organet e tjera(si p.sh ne mëlçi) kurimi është shume i vështire qoftë dhe kur përhapja është shume vogël.

Në qoftë se nuk zbulohet tumori përpara stadit të tretë, a do të thotë që kjo situate është agresive apo ka kohë të gjatë që tumori është prezent?

Stadi i tumorit ka lidhje me kohen kur ai ka qenë i pranishëm. Megjithatë stadi i tretë është tumor agresiv dhe mundësia e kurimit është më pak e ngjashme me atë të stadit të pare dhe të dytë.

Preparatet fundit të kimioterapisë, a i pakësojnë efektet anësore të trajtimit?
Çdo preparat kimioterapie ka një listë efektesh anësore dhe momentalisht janë një sërë mundësish zgjedhjeje që pacienti ose doktori mund të bëjë.
Ne përgjithësi sa me agresiv te jete preparati i kimioterapisë aq me i larte është risku i efekteve anësore.

Çfarë do të thotë egzaktësisht me fjalën "kurë" në këto raste?

Kure, në përgjithësi i referohet parandalimit te të ri pasurit kancer kolorektal pas 5-vjetësh që ai është hequr.
Në përgjithësi numri i të mbijetuarve bazohet ne stadin e tumorit. Për stadin e parë të kancerit mbijetesa për 5-vjet ose shanset e kurimit janë 90%-95%.
Shancet e kurimit ose mbijetesa vazhdon dhe përkeqësohet në stadin e dytë deri në 80% dhe për stadin e tretë ajo është 40-60% dhe 10% për stadin e katërt.

A e drejtojnë trajtimin mjeket Gastroenterologot apo ato dalin nga skena pasi ato e diagnostikojnë kancerin?

Pasi kanceri është diagnostikuar ,trajtimi në qofte se është kirurgjikal zakonisht kryhet nga kirurgu kolorektal.
Në qoftë se nevojitet kimioterapia apo radioterapia trajtimi drejtohet nga mjeku Onkolog.
Gjithsesi, për ekzaminimet e radhës për të mbajtur nën kontroll ecurinë e trajtimit nevojitet mjeku Gastroenterolog.

Të gjithë personat me ose pa shenja mbi moshën 49vjec duhet re bëjnë kolonoskopi depistuese.
Ka dhëna qe pastrimi rregullisht i zorrës mund të parandaloje polipet apo kancerin kolorektal. Faktorët risk të njohur për polipe dhe kancer te zorrës janë disa dhe ato janë te pandryshueshëm, si p.sh përbërja jone gjenetike, mosha te shoqëruara me situate inflamatore te zorrës si sëmundja Crohn apo kolit ulceroz.
Faktorët risk qe ne janë ne dorën tone dhe mund te kontrollohen nga ne janë: evitimi i duhanit, mbajtja e një peshe normale, aktiviteti fizik i përditshëm, dietë e pasur ne fruta, perime dhe fibra duke mënjanuar yndyrat shtazore dhe mishin e përpunuar.
Pjesa e brendshme e zorrës se trashe, mukoza është e veshur me qeliza qe prodhojnë mukus duke i dhëne asaj pamjen e kuqe te shndritshme. Shume njerëz kane përshtypjen se zorra e tyre është e bllokuar nga mbetjet ushqimore dhe mendojnë se ajo ka nevojë për pastrime te here pas hershme për te qene e shëndetshme kjo është një ide e gabuar.

Pas këtij diskutimi tashme ju e dini sa i rëndësishëm është parandalimi i kancerit kolorektal, i cili vret afërsisht 50.000 njerëz/në vit.

Sigurohu që të gjithë miqtë dhe familjaret e tu të kenë bërë testet depistuese për kancerin kolorektal, kështu ne mund të parandalojmë një sëmundje vdekje prurese.