Diarrhea (barkë qitja)

Çfarë është diarrea?

Diarreja , jashtëqitje të ujshme që ndodh më shumë se tre herë në ditë, është një problem i shpeshte i cili zakonisht ndalon vete pa asnjë trajtim të veçante. Megjithatë diarreja e zgjatur në kohe mund të jetë shenje e ndonjë problemi serioz. Njerëzit me diarre mund të kenë 4-ose më shumë jashtëqitje në ditë.
Diarreja mund të shkaktojë dehidrim që do të thotë se trupi ka pamjaftueshmëri të lëngjeve për të kryer funksionet e tij.
Dehidrimi mund të jetë i rrezikshëm tek fëmijët dhe tek të moshuarit, dhe ai duhet trajtuar menjëherë për të shmangur problemet serioze me shëndetin.
Njerëzit e çdo moshe mund të bëjnë diarre. Përafërsisht një i rritur mund ketë 4 herë në vit diarre.

Nga se shkaktohet diarreja?

Diarreja mund të shkaktohet nga një problem i përkohshëm si p.sh : nga një infeksion i thjeshtë, nga një problem kronik si sëmundjet e traktit tretës . Disa nga shkaqet e diarresë janë:
* Infeksionet bakteriale. Disa lloje baktere të marrë gjatë konsumimit të ujit dhe ushqimeve të kontaminuara (infektuara) mund të shkaktojnë diarre. Bakteret më të shpeshta janë: Campylobacter, Salmonella, Shigella, dhe Escherichia coli.
* Infeksionet virale. Disa viruse mund të shkaktojnë diarre si p.sh: rotavirusi, Norwalk virus, cytomegalovirus, herpes simplex virus, dhe hepatitis viral.
* Intoleranca nga ushqimet. Disa njerëz nuk mund të tresin disa përbërës të ushqimeve si p.sh laktozë sheqer që gjendet tek qumështi dhe nën produktet e tij.
* Parazitet. Parazitet mund te hyjnë në trup nëpërmjet ushqimeve dhe ujit dhe fiksohen në sistemin tretës. Parazitët që mund shkaktojnë diarreja janë: Giardia lamblia, Entamoeba histolytica, dhe Cryptosporidium.
* Reaksion ndaj mjekimeve si p.sh prej antibiotikeve, ilaçeve kundra hipertensionit, antiacited që përmbajnë magnesium.
* Sëmundje të zorrëve si p.sh: sëmundjet inflamatore dhe sëmundja e celiakisë.
* Çrregullimet funksionale të zorrës si p.sh: sëmundja e zorrës së irrituar në të cilën zorrët nuk punojnë normalisht.

Disa njerëz bëjnë diarre pas kirurgjisë së stomakut ose heqjes së gurëve në fshikëzën e tëmthit. Arsyeja mund të jetë ndryshimi se sa shpejt ushqimi lëviz në traktin tretës pas kirurgjisë së stomakut ose rritja e sasisë së lëngut biliar(vrerit) në zorrë pas heqjes së fshikëzës së tëmthit.
Në disa raste shkaku i diarresë mbetet i panjohur. Për sa kohe qe diarreja ikën vetë ekzaminime të tjera janë të panevojshme.
Njerëz të cilët vizitojnë shtete të huaja mund të bëjnë diarre e quajtur ,"diarreja e udhëtimit", të shkaktuara prej konsumimit të ushqimeve dhe ujit të infektuar me baktere, viruse dhe parazitë.

Cilat janë shenjat e diarresë?

Diarreja mund të shoqërohet me dhimbje abdominale(barku) në formë krampesh, fryrje barku dhe gazra, nauze dhe nevojë urgjente për të shkuar në tualet. Në varësi të shkakut personi mund të ketë ethe dhe gjak në feçe.
Diarreja mund të jetë akute(me kohë të shkurtër) ose kronike( e zgjatur në kohë). Forma akute e cila zgjat me pak se 4 jave zakonisht është e lidhur me infeksionet bakteriale, virale ose parazitare.
Diarreja kronike zgjat më shumë se katër javë dhe është e lidhur me çrregullime funksionale si p.sh: sindromi i zorrës së irrituar dhe sëmundja cilake.

Diarreja dhe fëmijët

Fëmijët mund kenë diarre akute ose kronike. Shkaqet mund të jenë bakteriale, virale, parazitare, medikamentoze, çrregullime funksionale dhe ndjeshmëria ndaj ushqimeve. Infeksioni viral prej rotavirusit është shkaku më i shpeshtë tek fëmijët, i cili mund të shkaktoje diarre që ndalon brenda 3-9 ditësh.
Medikamentet që përdorën për trajtimin e diarresë tek rriturit mund të jenë të rrezikshëm në qofte se përdoren tek fëmijët. Diarreja tek fëmijët mund të mjekohet vetëm nën ndjekjen e doktorit.
Diarrea mund te jete e rrezikshme tek te porsalindurit dhe te miturit. Te fëmijët diarretë e ashpra që zgjasin 1-2 ditë mund të çojnë ne dehidrim. Për shkak se fëmija mund te vdesë nga dehidrimi brenda pak ditësh, trajtimi kryesor tek fëmijët është rehidrimi.

Ju duhet te çoni fëmijën tek doktori në qofte së një nga shenjat e mëposhtme është e pranishme:
* materialet fekale janë me gjak ose qelb ose janë të zeza
* temperature mbi 38.5 grade Celsius/
* jo përmirësim të situatës pas 24 orësh
* Shenjat e dehidrimit( shih më poshtë)

Çfarë është dehidrimi?

Shenjat e pergjithshme të dehidrimit përfshijnë:
* etje
* urinim më të rralle
* lëkure e thate
* lodhje
* marrje mendje
* urinim me ngjyre të errët

Shenjat e dehidrimit tek fëmijët përfshijnë:
* Gojë dhe gjuhë e thatë
* mungese të lotëve gjatë qarjes
* mos lagia e pelenave për 3-ose më shumë orësh
* bark, sy dhe faqe të zhytura (sunken abdomen),
* temperature e lartë * apati ose nervozizëm
* lëkura nuk tendoset pasi e tërheq ose e pickon

Në qoftë se ju vëreni dehidrim tek fëmija juaj lajmëroni doktorin ose paraqituni menjëherë në qendër spitalore. Dehidrim i ashpër mund të kërkojë hospitalizim.

Kur duhet takuar doktori?

Edhe pse zakonisht diarreja mund të mos jetë dëmshme ajo mund të bëhet e rrezikshme ose mund të jete sinjal për një problem serioz. Ju duhet të takoni doktorin në qoftë se :
* Keni diarre për më shumë se 3 ditë.
*Keni dhimbje të forta të barkut dhe rektumit.
* Ju keni temperature 38.8 ose më të lartë.
* Ju shikoni gjak ose i keni feçet e zeza si qymyr.
* Ju keni shenjat e dehidrimit.
Në qoftë se fëmija juaj ka diarre mos hezitoni të takoni doktorin. Ajo mund të bëhet e rrezikshme për jetën në qofte se lëngjet e humbura nuk zëvendësohen sa më shpejtë që të jetë e mundur.

Çfarë analizash mund të bëjë doktori?

Testet diagnostikuese për të gjetur shkakun e diarresë përfshijnë:
* Historia mjekësore dhe ekzaminimi fizik. Doktori do t'ju pyesë për mënyrën se si ushqeheni, nëse keni përdorur ndonjë mjekim ose do t'ju ekzaminoj për shenjat e sëmundjes.
* Kultura e feçeve (koprokulturë). Kur bëhet mbjellja e feçeve për të parë nëse janë të pranishëm: bakteret, parazitët ose shenja të tjera sëmundjeje ose infeksioni.
* Analizat e gjakut të cilat ndihmojnë në përjashtimin e pranisë së disa sëmundjeve.
* Testet e mos përdorimit të disa ushqimeve . Për të përjashtuar mundësinë e intolerancës ose alergjinë nga ndonjë ushqim të cilat shkaktojnë diarre. Doktori mund t'ju këshilloj të shmangni laktozën(që gjendet në qumësht dhe nën produktet e tij), karbohidratet ,miellin ose ushqime të tjera për të pare nëse diarreja ndryshon me këto përjashtime .
* Sigmoidoskopi për këtë ekzaminim doktori përdor një instrument të quajtur endoskop, që shikon në brendësi të rektumit dhe pjesë së poshtme të zorrës.
* Kolonskopia ky test është i njëjte si sigmoidoskopia por në ndryshim që shihet komplet zorra e trashë.

Cili është trajtimi?

Ne shume raste zëvendësimi i lëngjeve të humbura gjate diarresë për të parandaluar dehidrimin është i vetmi trajtim i nevojshëm. Ilaçet për të parandaluar diarrenë mund të jenë ndihmëse në disa raste por ato nuk janë të rekomanduara në persona që si shkak diarreje kanë infeksionet bakteriale, parazitare . Në këto raste diarreja është një reaksion mbrojtës i organizimit duke stopuar atë e lemë mikroorganizmin shkaktar në zorrë duke zgjatur në kohe problemet. Si alternativ doktori mund të përshkruaj terapi me antibiotik.
Diarretë virale gjithashtu trajtohen me medikamente ose lihen të mbarojnë vet procesin e tyre në varësi të ashpërsisë dhe llojit të virusit.

Parandalimi i dehidrimit

Dehidrimi ndodh kur trupi gjatë diarresë humbet shumë lëngje dhe bashkë me to dhe elektoritë (mikroelemente si kalium dhe natrium). Lëngjet dhe mikroelementet duhet të zëvendësohen menjëherë sepse trupi nuk mund të kryeje funksionet baze të tij pa to. Dehidrimi në veçanti është i rrezikshëm tek fëmijët të cilët mund të vdesin brenda disa ditëve.
Edhe pse uji është i rëndësishëm në parandalimin e dehidrimit, ai nuk përmban mikroelemente. Për të mbajtur në normë nivelin e elektroliteve ju mund të merrni: supë e cila përmban natrium, lëngje frutash, fruta të buta ose perime të cilat përmbajnë kalium.
Për fëmijët shpesh rekomandohet një tretësire e veçantë rehidrimi që përmban ushqyesit që atyre u nevojitet. Kjo tretësire mund të blihet në farmaci pa përshkrim nga mjeku..

Këshilla për ushqim

Derisa diarreja te kalojë mundohuni të evitoni qumështin dhe nënproduktet e tij, ushqimet me yndyre, ushqimet me përmbajtje të lartë fibrash ose ushqimet shumë të ëmbla. Këto ushqime kane tendence të përkeqësojnë diarrenë.
Pasi ju të përmirësoheni ju mund të shtoni ushqime të buta në dietën tuaj duke përfshirë bananet, oriz, patate të ziera, karota të ziera dhe pule të pjekur pa lëkure dhe yndyrë.
Për fëmijët, mjeket pediatër mund të rekomandojnë: banane, oriz, mollë të grirë imët dhe tost. Këtë lloj diete Amerikanet ndryshe e quajnë BRAT ( bananas, rice, applesauce, and toast)

Parandalimi i diarresë se udhëtimit

Diarreja e udhëtimit ndodh kur ju konsumoni ushqime ose ujë të infektuar me baktere, viruse ose parazit. Ju mund të merrni masat e poshtë përmendura për të parandaluar diarrenë kur ju udhëtoni:
* Mos pini ujë rubineti qoftë edhe kur lani dhëmbët.
* Mos konsumoni qumësht të pa pasterizuar ose nënproduktet e tij .
* Mos konsumoni akull të krijuar prej uji rubineti.
* Mënjanoni konsumimin e të gjitha frutave dhe perimeve të pa gatuara( përshirë sallatën jeshile dhe sallatën me fruta)
* Mos konsumoni mish dhe peshk të pa gatuara ose të rralla.
* Mos konsumoni mish dhe peshk qe nuk janë të nxehta kur ju serviren .
* Mos konsumoni ushqim prej ambulatoreve të rrugës.
Ju mund të përdorni ujë me shishe, ose çdo gjë të ambalazhuar.
Pavarësisht se ku ju po shkoni dhe sa gjate do rrini doktori mund t'ju përshkruaj terapi me antibiotik për të parandaluar infeksionet e mundshme.